Khó khăn về học tập - Rối loạn đọc

Rối loạn đọc, một dạng rối loạn học tập đặc hiệu theo DSM-5 (2013), thường xuất hiện trong thời kỳ phát triển, đặc biệt khi trẻ bắt đầu tiểu học. Đây là rối loạn gây khó khăn trong lĩnh vực đọc, ảnh hưởng nghiêm trọng đến học tập và cuộc sống xã hội của trẻ. Việc đánh giá và can thiệp hỗ trợ đặc thù là rất cần thiết để trẻ có thể học tập và phát triển.

Theo Sổ tay chẩn đoán khuyết tật DSM – V, thì rối loạn đọc là “những khó khăn và sử dụng các kĩ năng học tập được thể hiện qua ít nhất 1 triệu chứng dưới đây, kéo dài ít nhất 6 tháng mặc dù đã có những can thiệp nhằm vào những khó khăn đó: Đọc từ một cách khó khăn, chậm, không chuẩn xác; Khó khăn trong việc hiểu những gì đã đọc; khó khăn trong việc đánh vần;”

Như vậy, có thể thấy, để xác định được về rối loạn đọc thì trẻ phải được học tập, can thiệp kéo dài ít nhất 6 tháng về học đọc, và phải có ít nhất một triệu chứng về đọc.

Biểu hiện của Rối loạn đọc

Rối loạn đọc là được đặc trưng bởi sự khó khăn kéo dài trong việc đọc, viết và hiểu ngôn ngữ viết. Trẻ rối loạn đọc sẽ có những biểu hiện như:

• Đọc từ không chính xác, hoặc chậm và phải rất nỗ lực: Trẻ thường đoán từ, đánh vần sai và đọc với tốc độ chậm so với tiêu chuẩn lớp học.
• Gặp khó khăn trong việc hiểu nghĩa của những thứ vừa đọc:Khó hiểu nghĩa của văn bản vừa đọc, gặp trở ngại trong việc nắm bắt trình tự, mối quan hệ hoặc suy luận ý nghĩa.
• Gặp khó khăn trong việc đánh vần: Khi đọc trẻ có thể thêm, bớt, hoặc thay thế các nguyên âm, phụ âm.
• Gặp khó khăn khi biểu đạt văn bản: Biểu đạt văn bản yếu, thường mắc lỗi ngữ pháp, dấu câu, và khó tổ chức, diễn đạt ý tưởng.

Nguyên nhân Rối loạn đọc

Nguyên nhân chính xác của rối loạn đọc và rối loạn học tập chưa được xác định, nhưng có nhiều yếu tố nguy cơ liên quan, bao gồm:

• Yếu tố môi trường: Biến chứng trước hoặc sau sinh, tiếp xúc với độc tố trong môi trường sống ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.
• Yếu tố di truyền: Trẻ có nguy cơ cao mắc rối loạn học tập nếu cha mẹ hoặc anh chị em ruột gặp vấn đề tương tự.
• Yếu tố sinh lý: Nghiên cứu hình ảnh thần kinh cho thấy bất thường ở các vùng não như đỉnh dưới, trán, thái dương và hình thoi ở trẻ rối loạn đọc.
• Yếu tố khác: Các vấn đề về hành vi, chậm phát triển hoặc rối loạn ngôn ngữ cũng tác động đến sự phát triển của trẻ.

Khắc phục

Khi trẻ có dấu hiệu rối loạn học tập, đặc biệt là rối loạn đọc, cần được chuyên gia thăm khám để xác định tình trạng và lập kế hoạch can thiệp. Việc can thiệp cần tập trung cải thiện tốc độ, độ chính xác và khả năng hiểu văn bản, tiến hành theo lộ trình từ nhận biết chữ, ghép vần, đọc thành tiếng đến hiểu nội dung. Ngoài việc cung cấp kiến thức, quá trình can thiệp nên rèn kỹ năng, kết hợp chiến lược động viên để khuyến khích trẻ tự giác học, góp phần nâng cao hiệu quả học tập và cuộc sống. 

Tài liệu tham khảo:

1. American Psychiatric Association (1994). DSM-IV: Diagnostic and statistical manual of mental disorders, APA
2. Nguyễn Hương Giang (2024), Tổng quan các khái niệm, biểu hiện và tiêu chí chẩn đoán rối loạn học tập ở học sinh tiểu học. Tạp chí tâm lý – giáo dục
3. Nguyễn Thị Vân (2021), can thiệp rối loạn đọc: nghiên cứu trường hợp điển hình. Kỷ yếu Hội Thảo Khoa học Quốc tế, ĐHSP Tp. HCM
4. Phạm Minh Mục (2021), Một số kĩ năng dạy học đọc, viết cho học sinh rối loạn học tập đặc thù. Tạp chí khoa học giáo dục Việt Nam